Huis voor democratie en rechtsstaat

Europese verkiezingen

Elke vijf jaar worden er verkiezingen gehouden voor het Europees Parlement. Er zijn ongeveer 375 miljoen mensen die mogen stemmen (‘stemgerechtigden’).

De verkiezingen voor het Europees Parlement zijn eigenlijk 28 nationale verkiezingen voor een Europees orgaan. De bedoeling is dat burgers stemmen op wie hen in het EP zal vertegenwoordigen.

Volgens EU-regels moeten de Europarlementariërs in alle lidstaten worden gekozen op grond van een stelsel van evenredige vertegenwoordiging. Wel is het mogelijk om het land onder te verdelen in kiesdistricten – acht landen hebben hiervoor gekozen, te weten België, Duitsland, Frankrijk, Griekenland, Ierland, Italië, Polen en het Verenigd Koninkrijk.

De overige landen vormen één groot kiesdistrict (zoals Nederland bij landelijke verkiezingen). De lidstaten mogen een kiesdrempel van maximaal 5 procent instellen. Elf landen maken gebruik van deze mogelijkheid. De kiesdrempel in deze landen ligt tussen de 3 en 5 procent.

De meeste landen houden de verkiezingen volgens lijstenstelsels, waarbinnen variaties mogelijk zijn, zoals het uitbrengen van voorkeurstemmen. Ierland, Malta en Noord-Ierland werken met een personenstelsel, en wel met de single transferable vote (één enkele overdraagbare stem). Luxemburg kent nog een variant hierop. Vier EU-landen hebben opkomstplicht, te weten België, Luxemburg, Griekenland en Cyprus.

Wie mag stemmen in Nederland?

  1. Alle Nederlanders van achttien jaar en ouder mogen stemmen.
  2. Inwoners van Bonaire, Sint Eustatius en Saba mogen stemmen omdat het gaat om bijzondere gemeenten van Nederland.
  3. Inwoners van Curaçao, Aruba en Sint Maarten kunnen stemmen op de Nederlandse leden van het Europees Parlement als zij 10 jaar in Nederland hebben gewoond.
  4. Als u de nationaliteit van een andere Europese lidstaat heeft en u woont in Nederland, dan mag u óf in Nederland stemmen, óf in uw eigen land. U moet wel kiezen: 2 keer stemmen mag niet! Kiest u ervoor om in Nederland te stemmen, dan moet u zich in uw gemeente registreren. Kiest u ervoor om in uw eigen land te stemmen, neem dan contact op met uw ambassade.

Europese fracties

Tijdens de verkiezingen stem je op een nationale politieke partij. In het Europees Parlement maken deze partijen deel uit van één van de acht Europese fracties. Deze fracties zijn niet gevormd op basis van nationaliteit maar op politieke kleur.

De Europese fracties zijn wel ‘breder’ dan die in Nederland. In Nederland is er een duidelijk verschil tussen VVD en D66, maar op Europees niveau vallen beide partijen onder één fractie, namelijk de fractie ALDE (Alliantie van Liberalen en Democraten voor Europa).

Dit zijn alle acht Europese fracties:

  1. Fractie van de Europese Volkspartij (Christendemocraten)
  2. Fractie van de Progressieve Alliantie van Socialisten en Democraten in het Europees Parlement
  3. Fractie Alliantie van Liberalen en Democraten voor Europa
  4. Fractie De Groenen/Vrije Europese Alliantie
  5. Fractie Europese Conservatieven en Hervormers
  6. Confederale Fractie Europees Unitair Links/Noords Groen Links
  7. Fractie Europa van Vrijheid en Democratie
  8. Europa van Naties en Vrijheid

Naast de acht Europese fracties zijn er ook nog enkele ‘losse’ Europarlementariërs, die niet zijn aangesloten bij een fractie. Zij worden ook wel ‘onafhankelijken’ genoemd.

Tip: verder lezen over verkiezingen in Europa
De landen in de EU hebben allemaal verschillende manieren om hun eigen landsbestuur en vertegenwoordigers te kiezen. Lees daarover meer onder Kiesstelsels in Europa.