Huis voor democratie en rechtsstaat

Wat doet de provincie?

Het is voor veel mensen niet duidelijk wat de provincie doet. Er is weinig rechtstreeks contact tussen provincies en burgers. Daarom wordt er door de provincie veel aan voorlichting gedaan. Want ook op het provinciale niveau van de overheid hebben mensen mogelijkheden om betrokken te zijn bij het beleid en de uitvoering ervan.

Taken van de provincie – niet alles staat vast

De invulling van de taken ligt voor provincies niet vast. Op een aantal terreinen hebben provincies wel vaste taken, omdat deze in concrete wetgeving is uitgewerkt. In de Wet ruimtelijke ordening (Wro) is bijvoorbeeld vastgelegd dat de provincie in hoofdlijnen bepaalt of steden en dorpen kunnen uitbreiden en waar bedrijventerreinen en kantorenparken mogen worden aangelegd.

Maar naast deze diversiteit van aan de provincie opgelegde taken kan de provincie ook zelf bepalen welke taken zij wil aanpakken. Anders gezegd: de provincie heeft naast de wettelijk opgelegde taken een ‘open huishouding’, zoals vastgelegd in artikel 124 van de grondwet.

De taken van de provincies liggen vooral op de volgende terreinen:

Ruimtelijke ordening en volkshuisvesting

De zorg voor de ruimtelijke ordening in de provincie is de belangrijkste taak van de provincie. Ruimtelijke ordening, of planologie, betekent het indelen van de beschikbare ruimte in de provincie. De provincie bepaalt waar wegen, spoorweg- en scheepvaartverbindingen, woon- en industriegebieden, agrarische en natuurgebieden en recreatieve voorzieningen komen. Daartoe maakt de provincie een zogeheten structuurvisie. Gemeenten hebben bij het maken van hun bestemmingsplannen rekening hiermee te houden. Op deze manier worden de plannen van de gemeenten op elkaar afgestemd.

Omdat een structuurvisie zo belangrijk is, gaat de provincie bij het maken ervan niet over één nacht ijs. Eerst wordt de situatie goed onderzocht. Pas als de betrokken gemeenten, allerlei actiegroepen en belanghebbende burgers de gelegenheid hebben gehad er hun mening over te geven, wordt het document behandeld door Provinciale Staten. Daarna wordt er een besluit over genomen. Het duurt vaak jaren voor het zo ver is.

Milieubeheer

De provincie houdt toezicht op de naleving van milieuwetten op het gebied van lucht, bodem en water. Daarvoor worden onder andere verordeningen en vergunningenstelsels gebruikt. Daarnaast zorgt de provincie voor de bestrijding van verontreiniging, bijvoorbeeld door bodemsanering en het gebruik van zuiveringsinstallaties. Ook geeft de provincie aan waar bouwpuin, autowrakken, bedrijfsafval en ander schadelijk afval moet worden opgeslagen. Daarnaast stimuleert de provincie het gebruik van duurzame energie door bijvoorbeeld plekken aan te wijzen waar windmolens mogen staan.

Samenleving en cultuur

Vanaf 2015 is de jeugdzorg geen taak meer van de provincie. De provincie zorgt ervoor dat er voldoende sportgelegenheden zijn voor iedereen en dat er op elke plek in de provincie binnen vijftien minuten een ambulance ter plaatse kan zijn. Ook subsidieert de provincie culturele activiteiten en is zij betrokken bij het herstel en behoud van karakteristieke monumenten, archeologie en bibliotheken. Iedere provincie heeft minimaal één eigen regionale omroep die door de provincie wordt gefinancierd. Samen met gemeenten stimuleert de provincie projecten voor onder andere ouderenzorg, vrijwilligerswerk en de regionale patiënten- en consumentenplatforms.

Waterstaat

De provincie heeft ook de zorg voor de provinciale waterhuishouding. Ze houdt toezicht op de waterschappen. Die zorgen ervoor dat het waterpeil niet te hoog of te laag wordt en de kwaliteit van het water goed is. Naast deze ‘natte waterstaat’ is de provincie verantwoordelijk voor de ‘droge waterstaat’. Dat is de aanleg en het onderhoud van provinciale wegen, bruggen en viaducten. En de provincie controleert of het water in recreatieplassen én in zwembaden veilig en schoon genoeg is.

Economische en agrarische zaken, toerisme en recreatie

De provincie heeft de zorg voor het bevorderen van de werkgelegenheid. Het provinciebestuur bevordert de vestiging van bedrijven die werkgelegenheid scheppen. Daarbij komt het soms aan op een moeilijke afweging: werkgelegenheid tegenover de zorg voor het milieu. De provincie werkt aan een gevarieerd economisch en agrarisch gezond landelijk gebied: een vitaal platteland. Daarin spelen de recreatie van de eigen inwoners en het toerisme van bezoekers van buiten de regio een steeds belangrijker rol.

Openbaar vervoer

De provincie is verantwoordelijk voor de aanleg en het onderhoud van provinciale wegen, fietspaden en bruggen. En de provincie speelt een belangrijke rol bij de organisatie van het streekvervoer. Omdat het openbaar vervoer tegenwoordig veelal is geprivatiseerd, zorgt de provinciale overheid er als een soort regisseur voor dat het goed is geregeld. Bereikbaarheid is natuurlijk erg belangrijk voor de inwoners van de provincie, dit vraagt om provinciale mobiliteitsplannen met een visie voor de langere termijn.

Toezicht op de gemeenten

Ten slotte is het toezicht op de gemeenten een belangrijke taak voor de provincie. De gemeenten laten elk jaar hun begroting en jaarrekening goedkeuren door het college van Gedeputeerde Staten.

Inkomsten – vooral van het Rijk

Om al deze taken uit te voeren hebben de provincies geld nodig. Dat krijgen ze vooral van het Rijk, om precies te zijn uit het Provinciefonds. Naast deze uitkeringen uit de rijksschatkist heeft de provincie ook enkele eigen inkomsten. De belangrijkste daarvan wordt gevormd door de ‘opcenten’ op de motorrijtuigenbelasting. Dat is een toeslag op de wegenbelasting die per provincie kan verschillen.