Huis voor democratie en rechtsstaat

Wat doet de provincie?

Het is voor veel mensen niet duidelijk wat de provincie doet. Er is weinig rechtstreeks contact tussen provincies en burgers. Daarom wordt er door de provincie veel aan voorlichting gedaan. Want ook op het provinciale niveau van de overheid hebben mensen mogelijkheden om betrokken te zijn bij het beleid en de uitvoering ervan.

Taken van de provincie – niet alles staat vast

De invulling van de taken ligt voor provincies niet vast. Op een aantal terreinen hebben provincies wel vaste taken, omdat deze in concrete wetgeving is uitgewerkt. In de Wet ruimtelijke ordening (Wro) is bijvoorbeeld vastgelegd dat de provincie in hoofdlijnen bepaalt of steden en dorpen kunnen uitbreiden en waar bedrijventerreinen en kantorenparken mogen worden aangelegd.

Maar naast deze diversiteit van aan de provincie opgelegde taken kan de provincie ook zelf bepalen welke taken zij wil aanpakken. Anders gezegd: de provincie heeft naast de wettelijk opgelegde taken een ‘open huishouding’, zoals vastgelegd in artikel 124 van de grondwet.

De taken van de provincies liggen vooral op de volgende terreinen:

Duurzame ruimtelijke ontwikkeling

Nederland is een dichtbevolkt land. Het is daarom belangrijk om de ruimte goed te verdelen. Dit is een belangrijke taak voor de provincie. Zij bepaalt waar woningen, bedrijventerreinen en natuurgebieden komen. Hier moeten vaak verschillende belangen tegen elkaar worden afgewogen. Daarnaast is de provincie verantwoordelijk voor het waterbeheer. De taken op dit gebied worden vooral uitgevoerd door de zogenoemde waterschappen.

Milieu, energie en klimaat

De provincie moet zorgen voor een veilige en schone leefomgeving. Grote bedrijven die het milieu belasten hebben daarom een milieuvergunning van de provincie nodig. De provincie controleert de productie en het vervoer van gevaarlijke stoffen. Verder stimuleert de provincie de productie en het gebruik van duurzame energie en wijst zij bijvoorbeeld locaties voor windmolens aan.

Vitaal platteland en natuurbeheer

Versterking  van de natuur, bevordering van recreatie en ontwikkeling van een verantwoord landbouwbeleid zijn allemaal taken voor de provincie. Het aanleggen en onderhouden van natuurgebieden en het verschaffen van subsidies voor milieuvriendelijke projecten vallen hieronder.

Regionale bereikbaarheid

De provincie moet er voor zorgen dat alle regio’s binnen de provincie goed bereikbaar zijn. Zij is dan ook verantwoordelijk voor de aanleg en het onderhoud van wegen, tunnels en bruggen. Een en ander geldt niet voor de snelwegen, want die worden door het Rijk verzorgd, en ook niet voor de straten in een gemeente, want daarvoor is de gemeente verantwoordelijk. De provincie speelt een belangrijke rol bij de organisatie van het openbaar vervoer in en tussen regio’s. Voor het vervoer zelf zorgen zelfstandige ov-bedrijven.

Regionale economie

Elke provincie probeert de werkgelegenheid te bevorderen. Daarom wil zij een gunstig vestigingsklimaat voor bedrijven creëren. Dat kan onder meer door een goede bereikbaarheid van bedrijventerreinen.

Cultuur en monumentenzorg

De zorg voor de culturele eigenheid van de provincie behoort ook tot de kerntaken. Het beheer van het cultureel erfgoed en de monumentenzorg liggen voor een deel in handen van de provincie.

Toezicht op de gemeenten

Ten slotte controleert de provincie of de gemeenten goed met hun geld omgaan. Provincies bevorderen ook de samenwerking tussen gemeenten en houden toezicht op de kwaliteit van het lokaal bestuur.

Inkomsten – vooral van het Rijk

Om al deze taken uit te voeren hebben de provincies geld nodig. Dat krijgen ze vooral van het Rijk, om precies te zijn uit het Provinciefonds. Naast deze uitkeringen uit de rijksschatkist heeft de provincie ook enkele eigen inkomsten. De belangrijkste daarvan wordt gevormd door de ‘opcenten’ op de motorrijtuigenbelasting. Dat is een toeslag op de wegenbelasting die per provincie kan verschillen.