Huis voor democratie en rechtsstaat

Verkiezingen waarvoor?

In Nederland worden er verkiezingen gehouden voor de Tweede Kamer, de Provinciale Staten en de gemeenteraad (in Amsterdam en Rotterdam ook voor bestuurscommissies respectievelijk gebiedscommissies). Daarnaast kiezen we ook nog de Nederlandse vertegenwoordigers in het Europees Parlement en de algemene besturen van de waterschappen. Het kabinet (ministers en staatssecretarissen) wordt niet gekozen. Na de Tweede Kamerverkiezingen wordt wel geprobeerd een kabinet te vormen dat kan rekenen op de steun van een meerderheid in de Tweede Kamer.

Tweede Kamer
De Tweede Kamerverkiezingen worden doorgaans één keer per vier jaar gehouden. Alleen na een kabinetscrisis, als het kabinet is gevallen, vinden de Tweede Kamerverkiezingen eerder plaats. We spreken dan van vervroegde verkiezingen.

Provinciale Staten en gemeenteraad 
De verkiezingen voor zowel de Provinciale Staten als de gemeenteraden vinden om de vier jaar plaats. Hier zijn vervroegde verkiezingen niet mogelijk.

Waterschappen
De algemene besturen van de waterschappen worden om de vier jaar gekozen, op dezelfde dag als de verkiezingen voor de Provinciale Staten.

Europees Parlement
De verkiezingen voor het Europees Parlement worden één keer per vijf jaar gehouden, en wel in alle lidstaten van de Europese Unie (EU).

Eerste Kamer
De Eerste Kamer wordt niet rechtstreeks gekozen. De burgers kiezen de leden van de Provinciale Staten in hun provincie. Alle Statenleden samen kiezen vervolgens de leden van de Eerste Kamer. Dit noemen we getrapte of indirecte verkiezingen.

Nederland is verdeeld in 19 kieskringen, die een provincie of een gedeelte daarvan omvatten. Daarnaast bestaat er nog een kieskring in de Caraïben, die drie ‘bijzondere gemeenten’ omvat. Iedere kieskring heeft een hoofdstembureau. Daarnaast is er voor elke verkiezing een centraal stembureau. Voor de verkiezingen van de Tweede Kamer treedt de Kiesraad als zodanig op. Daar leveren de partijen die aan de verkiezingen meedoen een lijst met kandidaten in. De eerste kandidaat op de lijst wordt de lijsttrekker genoemd.

Grondwet

Wat staat er in de grondwet over ons kiesstelsel?

Art. 50
De Staten-Generaal vertegenwoordigen het gehele Nederlandse volk.
Art. 51
– 1. De Staten-Generaal bestaan uit de Tweede Kamer en de Eerste Kamer.
– 2. De Tweede Kamer bestaat uit honderdvijftig leden.
– 3. De Eerste Kamer bestaat uit vijfenzeventig leden.
– 4. Bij een verenigde vergadering worden de kamers als één beschouwd.
Art.53
– 1. De leden van beide kamers worden gekozen op de grondslag van evenredigevertegenwoordiging binnen door de wet te stellen grenzen.
– 2. De verkiezingen worden gehouden bij geheime stemming.
Art.59
Alles, wat verder het kiesrecht en de verkiezingen betreft, wordt bij de wet geregeld.