Huis voor democratie en rechtsstaat

De organisatie

Het bestuur van een waterschap bestaat uit een algemeen bestuur, een dagelijks bestuur en een voorzitter. De laatste wordt vaak dijkgraaf en soms watergraaf genoemd. Het bestuur van een waterschap lijkt enigszins op dat van een gemeente of provincie, maar er zijn ook verschillen.

Algemeen bestuur

Het algemeen bestuur bestaat uit een deel dat algemene belangen en een deel dat specifieke belangen vertegenwoordigt. In het algemeen hebben natuurlijk alle inwoners (ingezetenen) van een waterschap profijt van wat een waterschap doet. Maar daarnaast zijn er ook groepen die specifieke belangen hebben bij de werkzaamheden van het waterschap. Dat zijn agrariërs, eigenaren van natuurterreinen en bedrijven. Daarom hebben deze drie groepen hun eigen vertegenwoordigers in het algemeen bestuur.

De provincie bepaalt voor elk waterschap afzonderlijk hoeveel zetels de verschillende groepen in het algemeen bestuur krijgen. Het algemeen bestuur telt minimaal 18 en maximaal 30 leden. Omdat de groep ingezetenen het grootst is, moet zij ook altijd het grootste deel van de zetels bezetten. Het aantal zetels voor de drie specifieke belangengroepen tezamen bedraagt ten minste zeven en ten hoogste negen zetels. De taak van het algemeen bestuur is om het beleid van het waterschap vast te stellen, om een dagelijks bestuur te kiezen en om te controleren of het dagelijks bestuur het beleid op een goede manier uitvoert.

Dagelijks bestuur

Het dagelijks bestuur is vooral belast met de voorbereiding en uitvoering van beleid. Het bestaat uit een voorzitter en een aantal door het algemeen bestuur gekozen leden, vaak (hoog)heemraden genoemd. Gemiddeld zijn dat er vijf. Eén lid van het dagelijks bestuur moet afkomstig zijn uit een van de specifieke belangengroepen. De leden van het dagelijks bestuur blijven ook gewoon lid van het algemeen bestuur. Bij provincie en gemeente is dat anders: een lid van het college van b. en w. of van Gedeputeerde Staten mag niet tegelijkertijd lid zijn van de gemeenteraad of van Provinciale Staten.

Voorzitter

De voorzitter van een waterschap wordt voor een periode van zes jaar door de regering benoemd. Hiertoe doet het algemeen bestuur een aanbeveling, die doorgaans door de regering wordt opgevolgd. De voorzitter geeft leiding aan de vergaderingen van het algemeen bestuur en van het dagelijks bestuur. In het eerste heeft hij geen stemrecht, in het tweede wel. De voorzitter is voor zijn werk verantwoording verschuldigd aan het algemeen bestuur. Hij treedt vaak naar buiten toe op als woordvoerder van het waterschap.

Verkiezingen

De leden van het algemeen bestuur die het algemeen belang vertegenwoordigen worden rechtstreeks door de inwoners van het waterschap gekozen. Aan deze verkiezingen doen niet alleen landelijke politieke partijen mee, maar ook partijen die zich in het bijzonder op waterkwesties richten. Zoals ook bij andere verkiezingen stellen alle deelnemende partijen kandidatenlijsten op, die op het stembiljet staan. De vertegenwoordigers van de drie specifieke belangengroepen (agrariërs, natuurbeheerders en bedrijven) worden niet gekozen, maar benoemd door organisaties van deze belangengroepen. De leden van het algemeen bestuur worden voor een periode van vier jaar gekozen dan wel benoemd.

Wie mag stemmen?

Om in Nederland te mogen stemmen, moet je 18 jaar of ouder zijn. Bij waterschapsverkiezingen mogen de volgende groepen stemmen:
* Burgers die de Nederlandse nationaliteit bezitten
* Burgers uit lidstaten van de Europese Unie (EU)
* Niet-Nederlanders met een geldige verblijfsvergunning

Hoe stemmen?

Het is voor het eerst dat de inwoners van een waterschap naar het stembureau moeten. Bij de vorige waterschapsverkiezingen kon alleen per post worden gestemd: de kiesgerechtigden moesten hun stembiljet thuis invullen en opsturen. Slechts weinig mensen deden dit. Daarom is besloten om de verkiezingen voor de waterschappen voortaan op dezelfde dag te houden als de verkiezingen voor de Provinciale Staten. De regering hoopt dat dan meer mensen aan de waterschapsverkiezingen zullen meedoen.