EnglishEerst populair, dan autoritair: ProDemos laat leerlingen de kantelmomenten van een democratie herkennen
Democratieën staan wereldwijd onder toenemende druk: politieke leiders stellen steeds vaker rechters, media of verkiezingen openlijk ter discussie. Ook in Nederland is ruimte voor autocratische gedachten, blijkt uit een recent kiezersonderzoek (NKO). Met de nieuwe gastles ‘Macht zonder grenzen’ leert ProDemos – Huis voor democratie en rechtsstaat, leerlingen (vo) en studenten (mbo) rode vlaggen herkennen. Zij ervaren hoe democratische erosie meestal niet begint met een staatsgreep, maar met kleine, ogenschijnlijk logische stappen.
Loyaliteit leerlingen getest
In de gastles worden leerlingen en studenten onderdeel van een nieuwe politieke partij met een leider die belooft de woningnood daadkrachtig op te lossen. De opdracht: maak de partij zo groot mogelijk en mobiliseer zoveel mogelijk steun. Onderweg wringen dilemma’s: hoever ga je in politieke communicatie? Welke rol spelen feiten wanneer ze ondergeschikt aan het grote doel lijken? Hoe ga je om met kritiek op de leider? Gaandeweg verandert de toon. Journalisten worden monddood gemaakt, tegenstanders krijgen minder ruimte voor inspraak, grenzen verschuiven. Aan het eind krijgen de leerlingen en studenten een fundamentele keuze: blijven zij loyaal aan de partij, of komen zij in verzet wanneer rechtstatelijke principes in het geding komen?
“Laten zien hoe de democratische rechtsstaat werkt is essentieel, maar niet altijd meer voldoende,” aldus Jelt Pekaar, mede-ontwikkelaar van de gastles. “Het belang van onze grondrechten en een vrije samenleving maken we concreet: leerlingen en studenten ervaren niet alleen hoe het werkt, maar ook wat er gebeurt als vrijheden worden ingeperkt. Niet uit een boek, maar door het zelf mee te maken.”
Autocratie geen ver-van-je-bedshow
Ook Nederland is niet immuun voor autocratische gedachten, blijkt uit een recent onderzoek. Het laatste Nationaal Kiezersonderzoek beschreef een deel van de kiezers dat ‘ontvankelijk lijkt voor autoritaire alternatieven’. Wereldwijd signaleert ook het V-Dem Instituut een brede, aanhoudende democratische terugval: in bijna een kwart van de landen is sprake van achteruitgang, en ook stabiele democratieën staan onder spanning op thema’s als rechtsstaat en vrijheid van meningsuiting. Daarbij blijkt ook uit onderzoek dat Nederlanders ontvankelijker worden voor autoritaire vormen van bestuur wanneer zij te maken hebben met complexe en urgente problemen.
Start in schooljaar 2026 –2027
De gastles duurt 100 tot 120 minuten, is beschikbaar vanaf jaar 3 van het vso, vmbo, havo, vwo en het mbo (niveau 2, 3 en 4) en is vanaf het nieuwe schooljaar gratis te volgen. De les wordt gegeven door een getrainde gastdocent van ProDemos. De gastles maakt gebruik van videobeelden van de fictieve politiek leider, gespeeld door acteur Arthur Harshagen.
Boek hier een de gastles gratis.
Achtergrond & onderzoek
Laatste Nieuws
Eerst populair, dan autoritair: ProDemos laat leerlingen de kantelmomenten van een democratie herkennen
Leerlingen reiken vernieuwde Derde Kamerkoffertjes uit aan Eerste Kamerleden
ProDemos ontvangt Kamervoorzitter Thom van Campen
