Huis voor democratie en rechtsstaat

Lezingen, workshops en excursies

Hieronder treft u een overzicht van de lezingen, workshops en excursies (én een voorstelling) waar u uit kunt kiezen tijdens de Docentendag 2019.

Lezingen ronde 1

1.Denkkader polarisatie: inzicht in de dynamiek van wij-zij-denken
Bart Brandsma

Polarisatie (wij-zij-denken) is een eeuwenoud, maar ook actueel fenomeen. Binnen het onderwijs en voor de klas hebben we er mee te maken. Hoe kun je als professional een effectieve opstelling kiezen? Hoe kun je depolariseren als dat nodig is? Zowel in gesprekken met ouders en leerlingen als tijdens overleg binnen het docententeam of met de directie. En hoe gaat dat tijdens lessen over ‘gevoelige’ onderwerpen, bij het contact houden met leerlingen of ouders die extreem gedrag vertonen en bij het vormgeven aan identiteit binnen het voortgezet en beroepsonderwijs.

Bart Brandsma neemt ons mee in het Denkkader Polarisatie dat hij als expert in polarisatie heeft ontwikkeld. Wat zijn de drie basiswetten die gelden in een situatie van polarisatie, de vijf rollen die daarbij zijn te onderkennen en de vier ‘game changers’ waarmee je effectief aan de slag kunt. Met elkaar bekijken we hoe dit denkkader in de (onderwijs)praktijk ingezet kan komen.

2.Framing van immigratie en integratie
Prof. dr. R. Vliegenthart

Er zijn weinig onderwerpen die de afgelopen decennia zoveel (politieke) stof hebben doen opwaaien als de integratie van etnische minderheden in de Nederlandse samenleving. De manier waarop er over dit onderwerp wordt gesproken kan sterk variëren en dat is niet zonder gevolgen. In deze lezing wordt aandacht besteed aan hoe politici en journalisten over dit onderwerp spreken. Het framing-perspectief helpt om dit systematisch in beeld te brengen en te begrijpen hoe de politieke en maatschappelijke discussies in de afgelopen jaren zijn veranderd. Welke gevolgen heeft dit voor publieke percepties over immigratie en integratie, en voor politieke steun aan anti-immigratiepartijen?

3.Het is maar net hoe je het bekijkt – over de politieke relevantie van culturele frames
Dr. W. de Koster

Bekend maakt bemind. Dat idee ligt ten grondslag aan allerlei initiatieven van politici en beleidsmakers. Of het nu gaat om informatiecampagnes over beleidsmaatregelen of nieuwe technologieën, of om spreidingsbeleid in grootstedelijke omgevingen, keer op keer is het idee dat burgers welwillender worden als zij in aanraking komen met ideeën of mensen waar ze weinig mee op hebben. Maar de werkelijkheid is weerbarstig. Informatiecampagnes werken niet, of bereiken zelfs het omgekeerde van wat wordt beoogd. En contacten tussen leden van verschillende etnische groepen kunnen interetnische spanningen voeden in plaats van temperen. Dit kan worden begrepen door in ogenschouw te nemen hoe wereldbeelden van burgers een rol spelen: deze werken als culturele filters. Hoe mensen reageren op externe prikkels is niet voor iedereen hetzelfde, maar hangt af van de manier waarop ze deze interpreteren.

4.Sociale media in de politiek: zegen of vloek?
Dr. K.T.E. Jacobs

Toen de Arabische Lente uitbrak in december 2010 werden sociale media als Facebook gezien als de redders van de democratie. Vandaag de dag worden ze echter beschouwd als een gevaar voor de democratie. Er zijn grote zorgen over nepnieuws, filter bubbels en online intimidatie door nepaccounts. Deze lezing gaat in op de rol van sociale media in de politiek en behandelt hoe burgers en mainstream én populistische partijen zulke media gebruiken.  Ook de rol van traditionele media komt aan bod, en hoe sociale media deze traditionele media beïnvloeden. Tot slot kijken we naar de toekomst: hoe kunnen we de positieve effecten van sociale media versterken en de negatieve reduceren?

Lezingen ronde 2

13.Binnen en buiten de wet in Noord-Korea
Prof. dr. R.E. Breuker

Het legaliteitsbeginsel verzekert een burger ervan dat overheidshandelen gebaseerd is op vooraf aanwezige wettelijke bepalingen. Dat is in de Democratische Volksrepubliek Korea (Noord-Korea) niet anders. Er is een wetboek van strafrecht, er zijn juridische procedures, aanklagers, rechters, advocaten. Er worden mensen middels dit juridische systeem aangeklaagd en veroordeeld. Tegelijkertijd zitten er rond de 100.000 Noord-Koreanen voor het leven gevangen in politieke vernietigingskampen, die volgens het Noord-Koreaanse strafrecht niet bestaan, waartoe je niet veroordeeld kunt worden, waartegen geen beroep mogelijk is. In deze lezing wordt ingegaan op de rechtspositie van de Noord-Koreaanse burger. Op grondrechten, op veroordeling door het rechterlijke apparaat en op verdwijning en afhandeling búiten het rechterlijke apparaat om. En op de gevolgen daarvan voor de individuele burger.

14.Het Wilhelmus voorbij. Burgerschapsonderwijs in politiek Den Haag en in de praktijk
Dr. Bram Eidhof

Burgerschapsonderwijs is hot. Politici, beleidsmakers en scholen worstelen met de precieze invulling ervan. Daar ligt een waardenconflict over wat goed burgerschap is en wie dat bepaalt ten grondslag aan. Gaan we straks staand het Wilhelmus zingen óf ‘sociale cohesie’ bevorderen en zo ja, wiens sociale cohesie dan? Dr. Bram Eidhof laat zien hoe we een weg kunnen vinden uit vage noties, partijpolitiek, en het onderliggende waardenconflict, op weg naar hoogkwalitatief burgerschapsonderwijs. De lezing eindigt met een beschouwing over hoe scholen concreet vorm kunnen geven aan burgerschapsonderwijs.

Bram Eidhof promoveerde op democratisch burgerschapsonderwijs. In zijn overtuiging is onderzoek niets waard wanneer de praktijk daar niets van merkt. Daarom richtte hij Schoolstrijd op, waarmee hij samen met docenten, leerlingen en schoolleiders aan hoogwaardig burgerschapsonderwijs bouwt.

15.Retourtje Brussel-Den Haag: nationale invloed op EU-beleid
Dr. Mendeltje van Keulen

Onderwijs over de Europese Unie gaat vaak over “Brussel”. Maar dichter bij huis, in de nationale parlementen van de (nu nog) lidstaten, vinden elke week dezelfde debatten plaats. Nieuwe Europese plannen worden er besproken en standpunten bepaald. Hoe kan Den Haag het EU-beleid beïnvloeden? En wat maakt dat nationale Europabeleid een interessante invalshoek voor het onderwijs?

Dr. Mendeltje van Keulen is lector Changing role of Europe aan de Haagse Hogeschool. Zij schrijft en spreekt regelmatig over het Nederlandse Europabeleid.

16.Straatpolitiek
Dr. Femke Kaulingfreks

De politieke betrokkenheid van jongeren in het Nederland van de eenentwintigste eeuw verschuift steeds meer van de parlementaire arena naar de straat, het internet en andere plekken die vaak niet direct als politiek worden gezien, maar wel degelijk politieke betekenis hebben. Jongeren gaan maar mondjesmaat naar de stembus en politieke partijen trekken minder leden aan. Deze verschuiving lijkt op een proces van depolitisering, maar is het niet. Diverse, street-wise jonge mensen zijn in hun dagelijks leven wel degelijk bezig met maatschappelijke verandering. Ze hebben weinig vertrouwen in de overheid, maar nemen zelf het heft in handen. Kaulingfreks laat deze ontwikkeling zien aan de hand van vele recente voorbeelden, zoals de rellen in de Schilderswijk naar aanleiding van de dood van Mitch Henriquez, protesten tegen Zwarte Piet en kraakacties van vluchtelingen. Tijdens deze lezing laat ze zien wat je met deze ontwikkelingen in het onderwijs kunt.

Voorstelling ronde 2

23.Kleurles
Live Your Story & Wunderbaum

Kleurles wordt gespeeld door drie mensen: een meisje met een half Antilliaanse/half Nederlandse achtergrond, een Turks/Libanese jongen en een witte Nederlander. De voorstelling wordt in de klas gespeeld, tussen de leerlingen.

De spelers vertolken de ervaringen van geïnterviewde jongeren en delen hun eigen verhaal. Ze zoeken naar hun positie ten opzichte van de andere spelers. Ze geven inzicht in hoe snel je oordeelt over iemand op basis van kleur en wat dit betekent voor het zelfbeeld en de kansen van mensen van kleur. Het gaat over hoe je de geschiedenis van je voorouders met je meedraagt, hoe je als witte Nederlander het gevoel kan hebben het nooit goed te doen, hoe het is om thuis in een andere cultuur te leven en een andere taal te spreken dan op school en over hoe het is als je beide ouders een heel andere culturele achtergrond hebben.

Uiteindelijk gaat het over hoe we het systeem van racisme kunnen afbreken en hoe we diversiteit kunnen koesteren.

Workshops ronde 1

5.Rollenspel Europese besluitvorming voor havo/vwo: de chocoladerichtlijn
EDIC: Tjietse Broeders

In deze workshop krijgt u het rollenspel aangeboden dat u zelf met uw klas kunt boeken. Er wordt tijdens het rollenspel een vergadering van de Raad van de Europese Unie nagespeeld. Het doel van de vergadering is om een besluit te nemen over het wetsvoorstel over de bestanddelen van chocolade. Dit voorstel kan pas een wet worden als de Raad van de Europese Unie én het Europees Parlement het eens worden over de definitieve wettekst.

Na afloop heeft u een goede indruk van het rollenspel en wordt uitgelegd hoe u het kunt aanvragen voor uw klassen.

6.Een nieuwe methodiek voor het examenjaar van maatschappijkunde
Christa Driessen

Maak kennis met een nieuwe methodiek om in de examenklassen van VMBO-TL de leerlingen in één jaar succesvol voor te bereiden op de schoolexamens en het centraal examen van maatschappijkunde.

Zonder activerende werkvormen, kahoot-quizzen en de one-man (of woman) show van de docent gaan vooral de leerling aan het werk. Met hulp van de onvolprezen Wessel Peeters en zijn fantastische website maatschappijkunde.nl gaan leerlingen zelfstandig aan de slag om zich voor te bereiden op de examens. Dit doen de leerlingen door het beantwoorden van onderzoeksvragen (onderzoekend leren) en het maken van lestaken en huiswerktaken, waarin de vaardigheden om de examenvragen te beantwoorden een jaar lang getraind worden. Bij het VAVO Rijnmond College, waar deze methodiek ontwikkeld is (en wordt), steeg het gemiddelde SE cijfer van 4,9 naar 6,3.

7.Het nieuwe examen maatschappijwetenschappen havo
College voor Toetsen en Examens

Op woensdag 15 mei 2019 zal het nieuwe programma Maatschappijwetenschappen voor het eerst worden geëxamineerd bij álle havoleerlingen die het vak kozen. In deze workshop staan we kort stil bij de aard van het nieuwe examen en oefenen we met corrigeren aan de hand van antwoorden van leerlingen op enkele examenvragen uit het examen van 2018. Twee reacties na een studiemiddag over dit onderwerp: ‘door te sparren heb ik meer zekerheid over het al dan niet toekennen van punten bij het examen’ en ‘het wordt spannend. Dat merk je aan alle docenten, maar het is nu duidelijker wat we kunnen verwachten’

8.Hoe breng je democratie dichterbij jongeren?  De werkwijze van Dreamocracy
Dreamocracy: Marieke Paalman

Dreamocracy, een nieuw burgerschapsprogramma over vrijheid en democratie, neemt u mee in haar werkwijze. Een werkwijze waarin abstracte thema’s dichtbij de leefwereld van jongeren komen. Wat heeft democratie met hen te maken? En waarom is het belangrijk om je op jonge leeftijd al in te zetten voor niet alleen jouw eigen vrijheid, maar ook die van anderen? In deze workshop krijgt u een kijkje in de keuken van Dreamocracy, u ervaart de kracht van het verhaal van een Real World Expert uit een dictatuur en maakt kennis met de ervaringsgerichte spellen van Dreamocracy. Het grootste deel van de tijd gaan de Dreamocracy-ontwikkelaars met u aan de slag: hoe kunt u uw lesonderwerpen op creatieve wijze dichterbij uw leerlingen brengen?

9.De klas als democratische oefenplaats – gedrag zegt zoveel meer dan woorden
Stichting School en Veiligheid: Fleur Nollet

Alles wat u zegt en doet heeft effect op de leerling en is betekenisvol. In onze democratie mag iedereen voor zijn mening uitkomen. Maar hoe laat u dit zien in de les? In deze workshop verkennen we aan de hand van voorbeelden uit de praktijk hoe u van uw klas een oefenplaats maakt. U wordt zich bewust van de waarden die u uitdraagt in woorden én uitstraalt in gedrag. In deze workshop creëren we een veilige plek en ontdekt u hoe u in het dagelijkse handelen impliciet en expliciet aandacht besteedt aan de democratische grondhouding en waarden en waar het soms ook knelt. Wanneer u kunt lachen om uw eigen valkuilen en beperkingen, doe dan mee met deze ervaringsgerichte workshop en ontdek met collega’s wat uw invloed is op de burgers van morgen.

Workshops ronde 2

17.Staatssecretaris Mark Harbers geeft een gastles over migratie
Staatssecretaris van Justitie en Veligheid: Mark Harbers

Veel mensen hebben een mening over migratie en migranten. Uw leerlingen vast ook. Sinds januari 2018 geven medewerkers van het Directoraat-Generaal Migratie (DGM) van het ministerie van Justitie en Veiligheid gastlessen over migratie aan leerlingen in het middelbaar onderwijs. Zij hebben al zo’n zeventig gastlessen gegeven. Onze betrokken en enthousiaste medewerkers komen ook graag in uw klas een gastles geven. Zij gaan met uw leerlingen in gesprek over hun werk en over de vraagstukken, dilemma’s en uitdagingen waar de overheid voor staat.

Wilt u weten hoe zo’n gastles in zijn werk gaat? Kom dan naar de workshop van Mark Harbers, staatssecretaris van Justitie en Veiligheid en verantwoordelijk voor het migratiebeleid.

18.Interactie in de klas: lesgeven over controversiële thema’s
Dr. G.M. Savenije

Het bespreekbaar maken van controversiële of gevoelige onderwerpen in de klas vraagt veel van docenten en leerlingen: zij moeten vanuit meerdere perspectieven naar een kwestie leren kijken en begrijpen dat iets wat voor henzelf niet gevoelig is dat voor een ander wel kan zijn. In deze workshop gaan we aan de hand van concrete voorbeelden en oefeningen aan de slag met vaardigheden die daarbij van groot belang zijn, zoals empathie, kunnen denken vanuit meerdere perspectieven en  een kritische houding. We bespreken hoe u om kunt gaan met emotionele reacties, maar ook met onverschilligheid.

19.Duurzaam, budget of de dijk: zeg het maar
Unie van Waterschappen: Bram Rosenbrand

De Unie van Waterschappen heeft, in samenwerking met ProDemos, een gastles met interactief spel ontwikkeld, in aanloop naar de waterschapsverkiezingen op 20 maart 2019. Leerlingen stemmen in het spel op partijen in het waterschapsbestuur. Daarna moeten ze als bestuur in een aantal casussen beslissingen nemen, bijvoorbeeld om te investeren in duurzaamheid, of om te bezuinigen op dijkonderhoud. In de workshop spelen we onderdelen van het spel, en lichten we de inhoud van de les toe. We laten u ervaren hoe de game laat zien wat de invloed is van de keuzes die de leerlingen maken op o.a. het landschap, de economie, waterveiligheid en duurzaamheid.

20.Omgaan met wij-zij-denken en polarisatie in de klas
Pax for Peace: Eshara Kohli

Heeft u het gevoel dat sommige leerlingen wel érg snel een standpunt innemen? En zorgen deze opmerkingen soms voor onrust in de klas? Wilt u graag weten hoe daar mee om te gaan? In deze training leert u gevoelige maatschappelijke onderwerpen structureel bespreekbaar te maken, beter om te gaan met wij-zij-denken en een veilig klimaat te creëren waarin alle leerlingen zichzelf durven te zijn.

De training bestaat uit de volgende onderdelen:

  • Confronterende game met herkenbare praktijkvoorbeelden
  • Verschillende gesprekstechnieken oefenen met een trainingsacteur
  • Direct toepasbare tips over uw rol als docent en welke gesprekstechnieken wanneer in te zetten

21.Starten met debatteren in de klas
DebatUnie: Alexander Schinkel

Debatteren helpt leerlingen kritisch te denken, beter te luisteren en overtuigend te spreken. Omdat ze een standpunt krijgen toegewezen, los van hun eigen mening, gaan ze vanuit verschillende perspectieven naar onderwerpen kijken. Ze leren op een speelse en respectvolle manier van perspectief te verschillen. Dit is – nu meer dan ooit – een belangrijke voorwaarde voor goed burgerschap.

Na deze workshop kunt u starten met debatteren in de klas. Onder leiding van een ervaren debattrainer gaat u zelf oefenen met werkvormen, leert u leerlingen te enthousiasmeren voor debat en hoort u tips voor het overwinnen van spreekangst. Na afloop ontvangt u alle lesmaterialen die u nodig heeft voor het geven van een debatles.

22.Nadenken over dilemma’s rond strafrechtpleging en waarheidsvinding
Jordi Vermeulen en Broer van der Hoek, lerarenopleiders Hogeschool van Amsterdam

Kunnen we het aantal niet-geregistreerde, niet-vervolgde en niet-veroordeelde misdrijven terugdringen? Kunnen we de ‘afvalrace’ of ‘ trechter’ (Van Dijk)  een andere vorm geven? Bij het nadenken hierover komen typerende aspecten van maatschappijleer aan bod: welke dilemma’s, perspectieven, onbedoelde negatieve effecten, mensvisies en waarden spelen mee bij de keuze voor een bepaalde aanpak (van meer blauw op straat, tot vaker opsluiten, tot meer of minder sepots)?

In het tweede deel staan we stil bij de les Schuldig of onschuldig? over de zaak Lucia de B. In deze les beoordelen leerlingen informatie uit rechtbankdossiers en beslissen ze of verpleegkundige ‘Amanda H.’ schuldig is aan meervoudige moord. Tijdens de workshop voeren we de les uit en bespreken we de mogelijkheden om te differentiëren van vmbo t/m vwo.

Excursies ronde 1

10.De Grafelijke Zalen
Rijksvastgoedbedrijf

De tribune van de Ridderzaal is voor veel docenten maatschappijleer bekend terrein. De Ridderzaal is echter maar één van de Grafelijke Zalen op het Binnenhof. Tijdens deze excursie wordt u meegenomen naar enkele van de andere zalen, waaronder de Rolzaal en de De Lairessezaal. Ook de begane grond van de Ridderzaal wordt bezocht. De Grafelijke Zalen samen zijn het officiële ontvangstcentrum van de regering en de Hoge Colleges van Staat.

11.Themarondleiding: politieke powervrouwen

Rondleiding over beroemde vrouwen op en rond het Binnenhof die een ideaal voor ogen hadden en daarvoor streden. Zo voert de gids u mee langs de Gevangenpoort waar Kaat Mossel opgesloten zat vanwege haar (vermeende) rebellie tegen de patriotten, naar het standbeeld van koningin Wilhelmina achter de Raad van State: krijgshaftige vrouw in de vormeloze jas,  en naar de plenaire zaal van de Tweede Kamer waar Jeltje van Nieuwenhoven de voorzittershamer ‘zwaaide’.

Deze en nog vele andere politieke powervrouwen passeren de revue tijdens onze speciale rondleiding rond het Binnenhof en in de Tweede Kamer.

12.De Hoge Raad
Mr. J. Storm, griffier/kabinetschef

Hoe willen we in dit land samenleven? Het meeste hebben we vastgelegd in het recht, in de vorm van wetten en regels. Maar het  recht is niet statisch, het beweegt mee met de samenleving waarin steeds weer nieuwe ontwikkelingen zijn. Dat gaat niet vanzelf. Waar de wet geen uitsluitsel geeft, beslissen rechters welke kant het recht opgaat. Heeft de Hoge Raad gesproken, dan is dat het definitieve oordeel. Niet alleen in die ene zaak waarin de Hoge Raad heeft beslist, maar in alle toekomstige, soortgelijke zaken. Kom binnen bij de Hoge Raad en krijg inzicht in de manier waarop raadsheren deze taak vervullen.

Excursies ronde 2

24.Kabinet van de Koning
Drs. F.J.J. Princen, plaatsvervangend directeur

Het Kabinet van de Koning is onderdeel van de Rijksoverheid en heeft ongeveer dertig medewerkers. Zij ondersteunen de Koning in zijn optreden als staatshoofd. Het Kabinet van de Koning fungeert als schakel tussen Koning en ministers. Aan welke taken moet je dan denken? Hoe verloopt de ondertekening van wetten en Koninklijke Besluiten? Welke rol speelt het Kabinet van de Koning bij de voorbereiding van staats- en werkbezoeken? Deze en vele andere vragen komen aan bod in een boeiende lezing van de heer drs. F.J.J. Princen. Na de lezing zal hij u wijzen op enkele bijzonderheden in het monumentale pand aan de Korte Vijverberg 3 naast de Hofvijver.

25.De Grafelijke Zalen
Rijksvastgoedbedrijf

De tribune van de Ridderzaal is voor veel docenten maatschappijleer bekend terrein. De Ridderzaal is echter maar één van de Grafelijke Zalen op het Binnenhof. Tijdens deze excursie wordt u meegenomen naar enkele van de andere zalen, waaronder de Rolzaal en de De Lairessezaal. Ook de begane grond van de Ridderzaal wordt bezocht. De Grafelijke Zalen samen zijn het officiële ontvangstcentrum van de regering en de Hoge Colleges van Staat.

26.VIP-excursie Tweede Kamer

Het beeld van de Tweede Kamer is voor docenten maatschappijleer bekend: de plenaire zaal met blauwe zetels, Kamerleden, de voorzitter met griffiers en Vak K met ministers en staatssecretarissen. Het Kamergebouw herbergt echter nog veel meer bijzondere ruimtes. Tijdens deze VIP-excursie bezoekt u delen van het complex die normaal voor het grote publiek gesloten blijven. U bezoekt historische vertrekken, o.a. de Oude Zaal, de Stadhouderskamer en de Handelingenkamer.  Het bezoek zal plaatsvinden onder begeleiding van twee rondleiders. Zij kunnen u van alles vertellen over bijzonderheden en wetenswaardigheden van deze plekken.

27.Algemene Rekenkamer
drs. Arno Visser, president van het college van de Algemene Rekenkamer

Wat doet de Algemene Rekenkamer?  Verkiezingsprogramma’s doorrekenen? De uitslagen van stemmingen controleren? Dit soort antwoorden kent u misschien van uw leerlingen.

Wat het juiste antwoord is, vertelt Arno Visser, president van de Algemene Rekenkamer, u graag. Hij neemt u mee naar het ontstaan van de rekenkamer, zeven eeuwen geleden, en voert u ook weer terug naar de actualiteit.

NB: deze bijeenkomst vindt plaats in het gebouw van de Algemene Rekenkamer, maar omvat geen rondleiding door het gebouw.

 

 

Verslagen Docentendag 2018

Hieronder kunt verslagen lezen van de verschillende lezingen en workshops. Nog niet alle verslagen zijn binnen, we vullen deze pagina komende week nog verder aan. Verslag hoofdlezing Docenten-avond 2018 – Ver en dichtbij – Petra Stienen (pdf)   Verslag openingslezing Docentendag 2018 – Bubbelcollege Luyendijk (pdf) Tip: bekijk het complete (Grote)...

Lees meer »

Verslagen Docentendag 2017

Op vrijdag 17 februari 2017 werd de Docentendag Maatschappijleer gehouden in de Koninklijke Schouwburg in Den Haag. De openingslezing werd verzorgd door Jack de Vries. Daarna waren er lezingen over actuele onderwerpen, Haagse excursies en praktische workshops. Een dag eerder, op donderdagavond 16 februari, was er een interessante thema-avond bij de...

Lees meer »

Verslag Docentendag 2016

Op vrijdag 29 januari 2016 werd de Docentendag Maatschappijleer gehouden in Pathé Buitenhof, op een steenworp afstand van het Binnenhof. De openingslezing werd verzorgd door Jonathan Holslag. Daarna waren er lezingen over actuele onderwerpen, Haagse excursies en praktische workshops. Een dag eerder, op donderdagavond 28 januari, was er een interessante thema-avond in...

Lees meer »