Huis voor democratie en rechtsstaat

Verslag Nacht van de Dictatuur 2015

vrijdag 25 september 2015

Op 12 september vond de vijfde Nacht van de Dictatuur plaats in Den Haag. Tijdens de Nacht bekijken we de dictatuur vanuit verschillende invalshoeken. Zo besprak schrijver Frank Westerman de stilte in de dictatuur, waren er rondleidingen in Museum De Gevangenpoort door mensen die zelf gevangen hebben gezeten in een dictatuur, deelden journalisten Olaf Koens en Bettine Vriesekoop hun ervaringen uit landen met beperkte (pers)vrijheid en dook popprofessor Leo Blokhuis in de dictatoriale muziek.

Een greep uit de activiteiten:
BvV-NvdD-04-website-2_medium

 

Frank Westerman opende de Nacht van de Dictatuur met een persoonlijk verhaal over hoe hij als jonge journalist in Roemenië aan het twijfelen sloeg over de kracht van het woord. Als student ging hij, net na de val van de Berlijnse muur in 1989, met een vriend naar Roemenië, om verslag te doen van het leven in deze Europese dictatuur. “We deden ons voor als skitoeristen, kochten skipassen en reisden zogenaamd van het ene naar het andere wintersportoord. Onderweg spraken we dissidenten en critici van de regering, tot we op een nacht werden opgepakt, in elkaar geslagen, verhoord en het land uitgezet.” Deze ervaring leerde Westerman dat er een grens is aan wat de journalistiek kan verslaan. Later als correspondent in Moskou loopt hij tegen dezelfde grens op als hij uit vrees voor zijn leven niet de Tsjetsjeense grens over durft te steken, om verslag te doen van de plaats waar de hoofden van drie buitenlandse correspondenten op stokken aan de oever staan tentoongesteld.

“Je kunt wel met je potloodje op de Dam staan bij een demonstratie tegen de aanslagen op Charlie Hebdo, maar is het potlood wel sterker dan wapens? Hebben die dictators niet gewoon gewonnen als journalisten sommige dingen niet op durven te schrijven? Heeft het allemaal wel zin?” Deze vraag beantwoordt Westerman gelukkig positief. “Regimes beperken het vrije woord juíst omdat het zoveel kracht heeft. Het kleinste vonkje kan een revolutie doen ontvlammen. Een open, democratische samenleving is weerloos tegen een terroristische aanslag, maar een dictatuur is net zo weerloos tegen de ideeën, woorden en beelden van vrijheid. Zo leidde het nieuws over een opstand in de stad Timisoara uiteindelijke tot de revolutie in Roemenië. In de opgelegde stilte die een dictatuur in stand moet houden klinkt het vrije woord even hard als een bom.”

Bettine-Vriesekoop-web_medium

Al tijdens haar tafeltenniscarrière kwam Bettine Vriesekoop vaak in China. Later studeerde ze Chinees en werd ze er NRC-correspondent. Ze schreef diverse boeken over het land, onder andere over de positie van vrouwen in China. Wie iets wil begrijpen van de rol van vrouwen in het land moet de geschiedenis kennen. In de leer van Confucius zijn vrouwen ondergeschikt; zij gehoorzamen hun vader, echtgenoot en zoons. Het communisme veranderde dat deels ten goede, maar bracht later ook de een-kind-politiek, met als consequentie verplichte abortussen en een overschot aan jongens. Vriesekoop stelt dat seksuele zelfbeschikking fundamenteel is voor de democratische ontwikkeling van een samenleving. Dat maakt de strijd van vrouwen ook zo belangrijk voor de ontwikkeling van mensenrechten in China.

Journalist Gerbert van der Aa is vaak in Libië geweest en keerde ook na de dood van Khadaffi nog een keer terug naar het door allerlei conflicten verscheurde land. In zekere zin hoort Libië niet meer thuis op de Nacht van de Dictatuur. De dictatuur heeft plaatsgemaakt voor chaos en anarchie. Libië heeft inmiddels twee regeringen en talloze groeperingen die tegen elkaar strijden. Door de relatief hoge welvaart weten velen zich nog te redden: Libiërs met geld huren eerder een vakantiehuis in Tunesië dan dat ze in een gammel bootje naar Europa stappen. Tegelijkertijd is de olieproductie dramatisch gedaald en is het einde van de rijkdom in zicht. Ondanks de pogingen die er zijn om te onderhandelen tussen de strijdende partijen ziet Van der Aa niet veel reden tot optimisme.

Onder het toeziend oog van de Koningen en Koninginnen in de paleiszaal vond tijdens de Nacht van de Dictatuur een debat over het Internationaal Strafhof oftewel het International Criminal Court (ICC) plaats. De sprekers waren Sonia Robla (Hoofd communicatie van het ICC), Tjitske Lingsma (auteur van All Rise!), Aaron Matta voormalig medewerker van de kantoor van de aanklager bij het ICC en thans werkzaam bij het Institute of Global Justice in Den Haag en het debat werd geleid door David Muntslag.

Een overgrote meerderheid van het publiek heeft nog nooit een zitting bijgewoond van het ICC. Een korte uitleg over de werking van het ICC is dan ook geen overbodige luxe. Sonia Robla legt uit dat het ICC is opgericht via het Statuut van Rome in 1998. Sonia vertelt verder dat een verdachte voor het ICC kan komen via een verzoek van een verdragsstaat, via de VN-veiligheidsraad of op eigen initiatief van de aanklager.

Het vervolg van het debat verloopt via stellingen. De eerste stelling is dat het ICC een bias heeft naar Afrikaanse landen. Via groene en rode kaartjes kan het publiek laten zien of ze het met de stelling eens zijn of niet. Het publiek verschilt van mening. Een jongeman, zelf oorspronkelijk uit Ivoorkust, vraagt zich af waarom er tot nu toe alleen nog maar verdachten uit Afrika worden vervolgd? Aaron Matta begrijpt dat dit raar is, maar de Afrikaanse landen hebben zelf het ICC gevraagd om deze personen te vervolgen. Sonia Robla is het hier mee eens. Tjitske Lingsma voegt toe dat het voor de geloofwaardigheid nu wel tijd wordt om verdachten uit andere continenten te vervolgen. De tweede stelling gaat over of het ICC een effectieve dreiging is voor dictators. Een mevrouw, zelf docent internationaal recht, merkt op dat sommige zaken langzaam verlopen en er behoorlijk wat fouten worden gemaakt in de opsporing. Dat lijkt niet een effectieve dreiging voor dictators. Sonia Robla, die af en toe in de verdediging komt, stelt dat boven het hoofd van dictators een blijvende dreiging van vervolging hangt. De laatste stelling gaat over het ontbreken van China, Rusland en de Verenigde Staten als deelnemende landen bij het ICC. Een jongeman maakt in duidelijk woorden zijn ongenoegen kenbaar dat de veiligheidsraad, die een rol heeft in de ICC, geen Afrikaans land als lid heeft. Hij vindt het ICC daarmee ongeloofwaardig. Sonia Robla zegt dat het ook wat zegt over de geloofwaardigheid van de niet bij het ICC aangesloten landen zelf.

Het debat gaf meer inzichten in het functioneren van het debat en ook zeker meer vragen daarover. Na afloop van het plenaire debat werd er daarom nog kwistig met gedachten gewisseld tussen sprekers en het publiek en anderen die opzoek gingen naar het volgende onderdeel die de Nacht rijk is.

BvV-NvdD-36-website-3_medium

Bekijk de foto’s op Facebook

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *