Huis voor democratie en rechtsstaat

Verslag Nacht van de Dictatuur 2017

vrijdag 15 september 2017

Den Haag, 20170908, De Nacht van de Dictatuur

Op 8 september 2017 vond de zevende editie van de Nacht van de Dictatuur in Den Haag plaats. Hieronder een impressie.

Openingslezing: Reed Brody

Brody’s geuzennaam ‘the Dictator Hunter’ opent vele deuren voor hem, maar Brody is de eerste om toe te geven dat de naam spannender klinkt dan zijn werk als mensenrechtenadvocaat vaak is. Het verhaal van Brody over de vervolging van Hissène Habré, de dictator van Tsjaad (1982-1990), is een verhaal van de lange adem. Van het goede dat uiteindelijk, na vele jaren, het kwaad overwint. Een verhaal van hoop. Hoop voor alle slachtoffers van dictators wereldwijd, die bang zijn om hun (voormalige) leiders aan te klagen voor de vreselijke dingen die ze hebben gedaan, uit angst voor represailles uit de omgeving van de dictator, uit angst dat de dictator terug zal keren, uit angst dat een veroordeling uit zal blijven. Habré werd na een jarenlange juridische strijd uiteindelijk in 2016 veroordeeld tot levenslange gevangenisstraf voor misdaden tegen de menselijkheid: verkrachting, gedwongen slavernij en ontvoering. De zaak Habré laat zien dat vervolging en veroordeling mogelijk is, hoe ingewikkeld dat ook is en hoe lang dat ook duurt. Het recht zal zegevieren!

Een mooie opening van de Nacht van de Dictatuur.


Interview met de Syrische fotograaf Omar Imam

De gerenommeerde Syrische fotograaf Omar Imam onderzoekt in zijn werk vragen als: ‘Welke invloed heeft crisis, geweld of ballingschap op je als individu? Wat doet het met je dromen en je onderbewuste, met hoe je relaties aangaat en hoe je naar jezelf kijkt? Kortom, wat doet het met je als mens?’ Tijdens de Nacht van de Dictatuur ging hij hierover in gesprek met Chris Keulemans.

Omar Imams surrealistische foto’s tonen ons de innerlijke belevingswereld van de geportretteerden en breken zo met de standaardrepresentatie van vluchtelingen als ‘nummers en slachtoffers’. Of, zoals Marjan Slob het op deze avond tijdens haar column verwoordt “By revealing their inner world, they cease to be just bodies, victims. They are individuals with dreams.” Het zijn niet altijd prettige foto’s, vindt Slob. Sommige dromen zijn te vreemd voor ons om ‘prettig’ te zijn. De foto’s maken dat ze haar ogen dicht wil doen om haar eigen binnenwereld te onderzoeken.

Kansen

We zien verschillende foto’s langskomen op het projectiescherm. Een foto van een man en een vrouw, in een vluchtelingenkamp. De vrouw draagt stoer twee dozen, één op elke schouder. De man staat er passief bij, met twee kettlebells zoals je die in de sportschool verwacht. Hij houdt ze in zijn handen, ter hoogte van zijn kruis. Onder de foto staat een tekst: “She brings home the food now. Our testicles are in danger”.

Is het niet zo, vraagt Marjan Slob, dat zo’n grote crisis als in Syrië ook kánsen creëert, met name voor onderdrukte groepen? Zoals vrouwen? Dat kan Omar Imam beamen. Vrouwen hebben het zwaarst in deze oorlog – zij zijn degenen die thuisblijven, die af moeten wachten, terwijl de mannen kunnen vechten, wegrennen. Maar de oorlog zorgt ook voor een veranderende rolverdeling, waardoor de vrouwen in aanzien stijgen. In de kampen zijn zíj het die zorgen dat er eten is.

We zien ook een foto van een vrouw met zwarte drakenvleugels en een brandede fakkel die ze zojuist in de richting van de kijker heeft gegooid. Eronder de tekst:  “I wish to become a dragon and to burn the scarves and everything in that tent”. En een foto van een groepje mensen op een veld, elk met bedekt gezicht. Eén jonge vrouw is van de groep weggelopen. Ze heeft haar sluier op de grond gegooid en houdt het frame van een schilderij om haar gezicht heen, als om te zeggen ‘Kijk maar goed, dit ben ik. Een vrouw. Aan mijn gezicht geen sluier’.

Belofte

Omar heeft ook zichzelf gefotografeerd: in een bootje in Venetië, met een knuffelbeer op schoot. De gondolier achter hem, die hem door de grachten vaart, heeft een IS-masker op. De foto is de uitkomst van de belofte die hij zichzelf deed toen hij zelf in 2012 door onbekenden gekidnapt en gemarteld werd: als hij het zou overleven, zou hij het land uitvluchten met zijn dochter en naar Venetië te gaan.

“Misschien is het iets chemisch, iets in je hersenen”, zegt Omar, “maar als je gemarteld wordt, raak je in een vreemde bewustzijnstoestand. Je weet niet meer wat realiteit is en wat werkelijkheid. Daardoor was die marteling eigenlijk een heel creatief moment voor me.”

Omar Imam woont nu in Amsterdam, met zijn dochter. Voor zijn fotografieproject Live, Love, Refugee project won hij de  Tim Hetherington  Visionary Award 2017. Hij is geselecteerd voor een tweejarige programma van de  Rijksakademie van beeldende kunsten te Amsterdam, de Rijksakademie Residency 2018.


Internationaal Strafhof: ‘preliminary investigation’ naar Palestina

Op dit moment onderzoekt een aanklager of de gebeurtenissen in Palestina (in de Gazastrook vanaf 2012) voldoen aan de voorwaarden waaronder het Internationaal Strafhof de gebeurtenissen kan onderzoeken. Het gaat dan bijvoorbeeld om de aard en de ernst van de misdaden. Dit heet een preliminary investigation. Nada Kiswanson ondersteunt de onderzoeker van het Internationaal Strafhof bij dit onderzoek. Kiswanson: “The question is not about the act of taking a life. The question is whether this did not happen in a domestic situation but in a systematic and widespread way. It is all about the context of the crime.”

Non-gouvermentele organisaties (ngo’s) spelen een belangrijke rol bij het verzamelen van bewijs. “NGO’s are key to the launch of a case. We need the human rights organisations to deliver us the information from the ground. You must have some personnel on the ground to make the connection with the victims.”

Zo’n onderzoek gebeurt heel zorgvuldig en kost dan ook tijd. “It is not unusual to be working 5 to 10 years on a preliminary investigation. What keeps you going is that you give hope. No one ever said that international criminal justice is an easy job. When Palestina got acces to the court of the ICC, the people there went on the streets from happiness. We are the only organisation they can turn to.”

Herman Bawja van de Coalition for the International Criminal Court vatte het mooi samen: “We give a voice to those who cannot speak.”


Rondleidingen in Museum de Gevangenpoort

In Museum de Gevangenpoort kon je tijdens de Nacht van de Dictatuur drie activisten bezoeken: één uit Rusland, één uit de Krim en één uit Azerbeidzjan. Hoe schrijnend hun situatie en hoe belangrijk hun werk is, bleek wel door die laatste activist: die was er namelijk niet. Bang voor gevolgen in zijn eigen land. Iemand anders las zijn indrukwekkende en boeiende verhaal voor. De verhalen van de andere twee activisten waren minstens zo indrukwekkend, over vrienden die ze verloren waren en idealen waar ze nog altijd in geloven, ondanks de tegenwerking. Door deze mensen word je alleen maar blijer dat je in een land als Nederland woont, waar je (bijna) alles mag zeggen. Ook als een ander het daar niet mee eens is.


Interview met Remco Breukers over Noord-Korea

Om 21:15 uur was in Studio Dudok een college gepland met dr. Albert Benschop over ‘Noord-Korea’s oorlog in cyberspace’. Helaas kwam die te vervallen. Gelukkig kwam er een goede sessie voor in de plaats: een interview met Remco Breukers (hoogleraar Korea-studies aan de Universiteit van Leiden) en moderator Victor Vlam over de diplomatieke crisis van de Noord-Korea.

Irrationele clown

Moderator Victor Vlam begint deze sessie luchtig met een paar vragen aan het publiek over ons beeld van Kim-Jong Un, waarop Breukers  iedereen wakker schudt met een doodernstige waarschuwing: wij westerlingen vereenzelvigen het Noord-Koreaanse regime veel te veel met de persoon Kim Jong Un, en we maken bovendien de denkfout om Kim Jong Un als een irrationele clown te zien. Kim Jong Un, zegt Breukers, is slechts het ‘gezicht’ van het regime. En het regime in Noord-Korea is uiterst rationeel, koud en calculerend. Niets houdt ze van hun doel af.

Noord-Korea is sinds 1945 een communistische dictatuur. Dat begon vrij mild, maar vanaf de jaren 60 is het regime steeds harder en onmenselijker geworden. Vanaf de jaren 70 werd duidelijk dat andere communistische landen moeilijkheden ondervonden. De familie Kim greep de macht en haalde de teugels steeds strakker aan.

Rol van China

Waarom weigeren de Noord-Koreanen om te onderhandelen over hun kernwapens? Dat is heel simpel, zegt Breukers: ze hebben gezien wat er met Khadaffi gebeurd is. Dat wil het Noord-Koreaanse regime niet ook meemaken. De politieke elite in Noord-Korea is uit op lijfsbehoud. En dat is een waarmee bijna alle acties van Noord-Korea prima te verklaren zijn. Daarnaast heeft Breukers de voorzichtige hypothese dat het regime wellicht ook streeft naar hereniging met Zuid-Korea.

Hoe verhouden de verschillende hoofdrolspelers in dit conflict zich tot elkaar? Volgens de Noord-Koreaanse ballingen waar Breukers contact mee heeft, ‘doen ze het in Pyong Yang in hun broek’ voor Trump, omdat ze hem niet kunnen peilen. De VS zijn voorzichtig met Noord-Korea, omdat Zuid-Korea een belangrijke partner is. Tegelijkertijd is China’s rol kleiner dan veel mensen denken. Er heeft in China een grote machtswisseling plaatsgevonden, en China kiest nu voor stabiliteit. China zou Noord-Korea kunnen binnenvallen, maar China is benauwd voor grote aantallen Noord-Koreaanse vluchtelingen – al helemaal omdat de Chinese bevolking in die noordelijke hoek van het land toch al tamelijk ontevreden is.

Ten koste van bevolking

Breukers kan eigenlijk geen enkel positief scenario bedenken om de dictatuur in Noord-Korea te beëindigen. Elk scenario zal nare ‘bijwerkingen’ hebben en ten koste gaan van de Noord-Koreaanse bevolking, Zuid-Korea en/of de wereldeconomie. Het westen had moeten zien te voorkomen dat Noord-Korea zijn kernwapens zo ver heeft weten doorontwikkelen. Nu kunnen we niet veel meer doen dan Noord-Koreanen te steunen die hebben aangedurfd om hun land te ontvluchten. Zij hebben contacten in het land zelf, bellen met familieleden. Met geld kunnen zij mensen vrijkopen uit strafkampen.

We hebben ook de neiging om te denken dat het ‘probleem’ Noord-Korea geïsoleerd is, dat het geen rol speelt bij andere mondiale problemen. Maar Kim Jong Un is bevriend met Assad. Er vliegen Noord-Koreaanse helikopters in Syrië, de fabriek voor chemische wapens die onlangs gebombardeerd werd door Israël, was gebouwd door Noord-Korea! We onderschatten hoe aanwezig Noord-Korea in de wereld is.


Dit was het (nep)nieuws

 

De avond werd afgesloten met een speciale aflevering van Dit was het (nep)nieuws met Harm Edens. Het panel van politici (D66-Kamerlid Jan Paternotte en PvdA-Kamerlid Kirsten van der Hul) wonnen het van het team van de journalisten (politiek verslaggevers voor de NOS Marleen de Rooy en Albert Bos).