Huis voor democratie en rechtsstaat

Roads to Justice: Legacies of the Closing International Tribunals

dinsdag 1 april 2014


Op dinsdag 4 maart verzamelde zich aan het eind van de dag een internationaal gezelschap in de parlementszaal van ProDemos. ProDemos en het NIOD verzorgden hier samen één aflevering van de debatserie Roads to Justice. Gespreksleider was David Muntslag. Onderwerp van gesprek: ‘Erfenissen van de Internationale Gerechtshoven’.

 

Erfenissen?

Erfenissen? Ja, in het bijzonder die van het inmiddels gesloten Sierra Leone-tribunaal, en van het in Den Haag gevestigde Joegoslavië-tribunaal, dat alle lopende zaken vóór 2015 moet hebben afgerond. Vervolgtaken, zoals de berechting van nog voortvluchtigen, de afhandeling van verzoeken en het toezien op uitvoering van veroordeling, zullen worden overgedragen aan nationale rechtbanken.

Sinds de oprichting in 1993 nam het Joegoslavië-tribunaal 161 aanklachten in behandeling, zowel tegen oorlogskopstukken als tegen ‘unknown soldiers’. In een korte film krijgen we te zien waar de juridische procedures van het tribunaal uit bestaan, hoe het verblijf van de – soms aan privileges gewende – aangeklaagden net iets luxer is dan de gemiddelde gevangenis, maar ook hoe het forensisch team in het veld te werk moest, onder het motto ‘no body no crime’.
 

Joegoslavië

Nena Tromp, onderzoeker aan de UvA (en destijds als tribunaalmedewerker betrokken bij de zaak Milošević), wordt geïnterviewd over de vraag welke van de oorspronkelijke doelstellingen van het hof de twintig jaar van zijn bestaan overleefd hebben. Een van de voornaamste doelen – een einde maken aan de misdaden tegen de menselijkheid – is in elk geval onhaalbaar gebleken. Maar, zo stelt Tromp, de twee belangrijkste staan nog: recht doen aan de slachtoffers en de dader verantwoordelijk houden voor zijn misdrijven. Dat blijkt echter niet voor iedere individuele dader en ieder individueel slachtoffer mogelijk, en daarmee kan het werk van het Joegoslavië-tribunaal als selectief en symbolisch worden gezien. Toch kan het gerechtshof als zodanig geen verzoening brengen. Het kan alleen een oordeel uitspreken over wie schuldig was.

Op de vraag waarom het tribunaal niet in het voormalige Joegoslavië was gevestigd, antwoordde Tromp dat Den Haag, zeker in 1993 toen de oorlog nog gaande was, veilig en neutraal terrein was. Een locatie in het voormalige Joegoslavië zou de onpartijdigheid van het hof in het geding hebben gebracht.
 

Sierra Leone

Vervolgens werd er een korte film over het werk van het tribunaal van Sierra Leone getoond. Duidelijk werd hoe enthousiast de mensen in Sierra Leone over het gerechtshof zijn. Zo enthousiast dat er zelfs door schoolkinderen liedjes over worden gezongen!

Jill Coster van het Institute for Global Justice in Den Haag stelt dat in het geval van Sierra Leone er van begin af aan veel meer werd nagedacht over het bereik van de activiteiten van het tribunaal. Men was zich bewust van het feit dat in de rurale gebieden van Sierrra Leone, waar men zonder televisie en andere massacommunicatiemiddelen leeft, er veel energie moest worden gestoken in het adequaat informeren van de bevolking over het doel en de werkwijze van het tribunaal.

Jill Coster en ook Anja Mihr, hoofd van het Rule of Law-programma bij het Institute for Global Justice, benadrukken verder de hoge verwachtingen die de bevolking had van het Sierra Leone-tribunaal: men hoopte dat deze rechtbank alle politieke en maatschappelijke problemen van dit land zou oplossen. Deze hoop mocht dan ijdel zijn, het Sierra Leone-tribunaal heeft er wel voor gezorgd dat het nationale juridische systeem van Sierra Leone verbeterd werd. Bijvoorbeeld door het trainen van juridisch personeel en het in gebruik nemen van definities van ‘nieuwe’ misdaden, zoals gedwongen huwelijken en seksuele slavernij.
 

Transitional Justice

Bij de afsluitende discussie over de vraag in hoeverre tribunalen nu daadwerkelijk bijdragen aan ‘Transitional Justice’ en maatschappelijke pogingen om een land in verzoening te brengen met mensenrechtenschendingen uit het verleden, bleef men in twijfel. Is dit wel de taak van rechtbanken en zo ja, kunnen zij daar wel in slagen, of zorgt hun betrokkenheid vaak juist voor het tegendeel?

Maar of Internationale Gerechtshoven nu wel of niet aan Transitional Justice kunnen en willen bijdragen: de bijeenkomst maakte duidelijk dat deze rechtbanken het internationaal recht voorgoed hebben veranderd. Oorspronkelijk ontstaan vanuit de door de internationale gemeenschap gevoelde onmacht tegenover oorlogen in o.a. het voormalige Joegoslavië, hebben ze gedurende hun bestaan een frame voor internationaal recht gecreëerd waar vandaag de dag niemand meer omheen kan. Dit zal in de toekomst door nationale rechtbanken, maar ook door het International Criminal Court verder ontwikkeld en gewaarborgd moeten worden.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *