Huis voor democratie en rechtsstaat

Afscheidssymposium Kars Veling: “Loop niet in de weg!”

donderdag 7 juli 2016

Op donderdag 30 juni vond het afscheidssymposium van ProDemos-directeur Kars Veling plaats. De middag vond plaats in de Nieuwe Kerk in Den Haag en werd geleid door Michiel Breedveld, politiek verslaggever NOS. Het symposium ging over het belang van onderwijs in de democratische rechtsstaat.

 

Inleiding Gherardo Colombo

Na een kort welkomstwoord gaf Breedveld het woord aan de Italiaanse corruptiebestrijder Gherardo Colombo. Deze oud-rechter vertelde dat hij negen jaar geleden ontslag nam bij de rechterlijke macht, omdat hij tot het inzicht was gekomen dat de rechtspraak inefficiënt is: ‘Een rechter is net een loodgieter die met een kraan aan de slag gaat, terwijl het eigenlijk probleem in de kelder zit, bij de hoofdkraan’. Sinds zijn ontslag organiseert hij bijeenkomsten op scholen om met jongeren te praten over de voordelen van het naleven van de regels. Per jaar spreekt hij ongeveer 50.000 leerlingen.

Colombo vertelde dat hij in het begin van zijn loopbaan zeker wist dat corruptie kan worden uitgebannen. Als je het maar aan zou tonen, dan zouden mensen vanzelf wel voor andere volksvertegenwoordigers gaan stemmen. Maar hij ontdekte dat corruptie vooral juist ook plaatsvindt onder gewone mensen, en kwam tot de slotsom dat educatie essentieel is: mensen respecteren de regels alleen wanneer ze erachter staan en beseffen hoe de regels ons dagelijks leven beïnvloeden.

Het is volgens Colombo belangrijk dat mensen begrijpen dat regels niet onderdrukkend zijn, maar juist vrijheid garanderen. Natuurlijk gaan regels ook over plichten, maar die vloeien logisch voort uit rechten: het recht om je mening te geven, hangt samen met de plicht om iemand anders ook zijn mening te laten verkondigen. Uit het recht op onderwijs en zorg vloeit de plicht voort om belasting te betalen.

Wanneer je jongeren van deze gedachte wilt doordringen, zegt Colombo, moet je die niet alleen in woorden proberen over te brengen – wat je doet is belangrijker dan wat je zegt. Voorkom dat je impliciet toch een hiërarchische samenleving promoot, waarin er privileges zijn voor machthebbers. Voorbeeld: als je leerlingen verbiedt om hun mobiele telefoon aan te hebben staan, doe dan je eigen telefoon ook uit.

Doe bovendien je best om de jongeren te interesseren voor je verhaal. Geef voorbeelden en stel vragen, zodat ze ontdekken dat het over hun eigen leven gaat. Pas dan gaan ze luisteren, willen ze meedoen en wordt het iets van hen. Voor volwassenen geldt dit overigens ook.

De volledige speech van Colombo kunt u in het Nederlands en Engels downloaden.

 

Paneldiscussie

Na de inleiding van Gherardo Colombo vond een paneldiscussie plaats over de relatie tussen de rechtsstaat en het onderwijs in Nederland.

De vier panelleden hebben zeer verschillende achtergronden en opvattingen, wat een recept bleek voor een boeiende discussie. Hoewel over het belang van jongeren betrekken bij de democratie veel eensgezindheid was, belichtte ieder het onderwerp vanuit een andere invalshoek. Zo waarschuwde emeritus hoogleraar rechtsfilosofie René Foqué voor het gevaar van onvoldoende inclusie van (jonge) burgers: “Een overheid die enkel top down werkt creëert een verticale samenleving met passieve burgers”.

Eén manier om burgerinspraak te faciliteren zijn referenda, met als recentste voorbeeld die over het associatieverdrag met Oekraïne in april dit jaar. Hierover kwam een vraag uit de zaal: “Is het geen schande dat een vooraanstaand politicus in het openbaar aangeeft tegen dit soort referenda te zijn?”. Bart Jan Spruyt, publicist en docent maatschappijleer, vond dat “politici die zeggen vóór referenda te zijn, ook bereid moeten zijn naar burgers te luisteren als hun mening niet in lijn is met de partijvisie”.

Het belang van luisteren naar burgers bleek toen Dasja Abresch bij een inspraakavond over een asielzoekerscentrum in Steenbergen als een van de weinigen vóór de komst van een AZC pleitte. Voortdurend uitgejouwd en uitgescholden ging ze door met wat later de ‘speech van het jaar 2015’ werd. Desondanks heeft ze “het geloof dat de participatiesamenleving iets goeds kan brengen” niet verloren.

Margalith Kleijwegt legde de nadruk op internationalisering en onderwijs. Jongeren zijn “globaliseringswinnaars” en “kunnen door bij debatten op school wisselende standpunten in te nemen hun inlevingsvermogen vergroten”, zo sprak de journaliste en schrijfster. Iemand uit het publiek beaamde dit en voegde eraan toe dat er heel veel manieren zijn om jongeren bij democratie te betrekken en dat ProDemos bij uitstek goed is in het delen van ‘best practices’ op dit gebied.

 

Muzikaal intermezzo

Een muzikaal intermezzo werd verzorgd door Ed Struijlaart, die eerder ter gelegenheid van het eerste lustrum van ProDemos het lied ‘Ik Kan Je Horen’ schreef. Daarnaast besteedde hij ook op muzikale wijze aandacht aan de verjaardag van Kars Veling, die die dag zijn 68e verjaardag vierde.

 

Wim Deetman

Wim Deetman, voorzitter van de Raad van Toezicht van ProDemos, memoreerde dat de benoeming van de eerste directeur van ProDemos heel wat voeten in de aarde heeft gehad. De verwachtingen en de ambities waren hoog: ProDemos moest in vijf jaar staan als een huis. En daar moest heel wat voor gebeuren. Het is dan ook bijzonder om te zien dat dat onder leiding van Kars Veling zo goed is gelukt. In de woorden van Deetman: “Dat het mogelijk is gebleken om grote aantallen jongeren enthousiast te maken voor de politiek en hen te laten zien dat het ook leuk is op het Binnenhof.”

 

Speech minister Plasterk

Vervolgens las Wim Deetman de speech voor van Ronald Plasterk, minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, die helaas wegens gezondheidsredenen niet aanwezig kon zijn. Plasterk gaf ProDemos en Kars Veling een mooi compliment met de opmerking dat het haast onvoorstelbaar is dat ProDemos er vijf jaar geleden nog niet was. Ook persoonlijk kan hij niet om ProDemos heen. Dagelijks komt hij op het Binnenhof leerlingen tegen die druk bezig zijn met het beantwoorden van vragen op de app (het antwoord op vraag 6 is ‘tennisbaan’!). Dat het ProDemos lukt om leerlingen om half vijf ’s middags nog enthousiast een debat te laten voeren: “Het mogen kleine wonders heten”. Aan het slot van de speech werd duidelijk dat het Zijne Majesteit de Koning had behaagd om Kars Veling te bevorderen tot Officier in de Orde van Oranje-Nassau.

 

Laatste woord Kars

Het laatste woord was aan Kars Veling zelf, die ondanks de onverwachte wending in de toespraak van de heer Deetman niet van zijn stuk werd gebracht en een aantal belangrijke lessen met de aanwezigen deelde.

Ten eerste dat het belang van onze democratie en rechtsstaat blijft groeien in onze steeds meer pluriforme samenleving. Hierbij gaf Veling extra nadruk aan het belang van goed functionerend rechtssysteem. “Een vrije en voor iedereen veilige samenleving kan alleen maar bestaan waar macht buigt voor recht”, zo stelde hij.

Dit is geen vanzelfsprekendheid en verdient onze constante aandacht. Toch is Veling optimistisch over de jeugd. “Met ons Democracity-spel bouwen basisschoolleerlingen gezamenlijk een stad. Zonder termen als compromis, overleg, argumentatie en meerderheid te noemen begrijpen ze de essentie van democratie feilloos.”

Kars dankte alle organisaties waar ProDemos de afgelopen jaren mee heeft mogen samenwerken. Scholen, gemeentes, politieke partijen, rechtbanken, de Staten Generaal, het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en nog vele andere. Een speciaal dankwoord was er richting de leden van de Raad van Toezicht, die altijd veel vertrouwen in hem hadden. Vertrouwen is er ook van Veling naar zijn opvolger, Eddy Habben Jansen, en alle werknemers van ProDemos, met wie het zo prettig samenwerken was de afgelopen vijf jaar. Daarbij gaf hij zijn opvolger en alle leidinggevenden in Nederland nog één belangrijke laatste les mee: “loop vooral niet in de weg!”.

Een uitgebreide fotocollectie staat op Facebook.