Huis voor democratie en rechtsstaat

Mijn woede is wet – Collegereeks over woede als uitdaging voor het openbaar bestuur

Foto Ton Toemen/HH

In het najaar van 2018 organiseert ProDemos een collegereeks over de boze burger. In vier avonden kijken we naar protestbewegingen in Nederland in de vorige eeuw en verzet van nu. Wat bereik je, politiek gezien, met woede? Hoe ging en gaat de overheid om met woede? Waar ligt de grens van het toelaatbare? En welke mogelijkheden hebben bestuurders om woede voor te zijn, of juist te kanaliseren?

Mijn woede is wet

De collegereeks ‘Mijn woede is wet’ vindt plaats in oktober. Alvast in stemming komen? Lees het interview met professor Sarah de Lange uit onze nieuwsbrief . Professor De Lange stelde eerder dit jaar de bundel #WOEST. De kracht van verontwaardiging samen voor de Raad voor het Openbaar Bestuur en is de afsluitende spreker in onze collegereeks over woede.

Woede en protest in Nederland in de 20e eeuw

Honderd jaar geleden beleefde Nederland een periode van grote maatschappelijke onrust, met de arbeidsrechtenbeweging, de strijd voor algemeen kiesrecht, de vrouwenrechtenbeweging en het soldatenoproer. Op 12 november 1918 riep SDAP-voorman Pieter Jelles Troelstra zelfs de revolutie in Nederland uit.

Vijftig jaar later, in 1968, ging er een golf van protest door de wereld. Jongeren verzetten zich tegen de gevestigde orde, tegen oorlog en machtsmisbruik. In Nederland waren er Provo, de Maagdenhuisbezetting en Dolle Mina. Burgers kwamen in allerlei samenstellingen in beweging voor meer zeggenschap en gelijke behandeling. Ook protesteerden ze tegen oorlog en milieuvervuiling. Woede en verontwaardiging waren de drijfveren voor het protest.

Woede nu

Ook in onze huidige tijd speelt woede een grote rol in het verzet tegen de politiek. Met de komst van sociale media lijkt die rol alleen maar te groeien. Maar is dat echt zo of lijkt dat vooral zo? We kennen het voorbeeld van de ‘boze witte man’ en het verzet tegen de komst van asielzoekers, maar ook in het protest tegen vermeend dierenleed in de Oostvaardersplassen voert verontwaardiging de boventoon. Burgers zoeken de grenzen van de democratische rechtsstaat op of overschrijden die zelfs, bijvoorbeeld door geweld te gebruiken om hun standpunten kracht bij te zetten. Raadsleden, wethouders, burgemeesters en rechters krijgen in toenemende mate te maken met bedreigingen en geweld.

Foto Ton Toemen/HH

#WOEST

Eerder dit jaar publiceerde de Raad voor het Openbaar Bestuur de essaybundel #WOEST. De kracht van verontwaardiging, onder redactie van Sarah de Lange en Jasper Zuure. De ROB wil met deze bundel meer inzicht bieden in hoe verontwaardiging leidt tot grensoverschrijdend gedrag. Daarnaast onderzoekt de bundel hoe de overheid de woede van burgers kan kanaliseren tot een constructieve bijdrage aan de democratische rechtsstaat – of in elk geval op een juiste manier om kan gaan met de verontwaardiging van haar burgers.

Lessen

De auteurs geven als les uit de verhalen aan dat de overheid zich kan voorbereiden op de woede van burgers en mogelijk zelfs haar voordeel kan doen met die woede. Belangrijk daarvoor is wel dat de overheid zich kwetsbaar en zelfkritisch moet durven opstellen als de situatie daar om vraagt. Tegelijk moeten bestuurders geen twijfel laten bestaan over waar de grenzen en de kernwaarden van de democratische rechtsstaat liggen en moeten zij daarin daadkrachtig optreden. In de collegereeks besteden we een college speciaal aan de omgang met de woede van burgers door het openbaar bestuur. Welke strategieën werken wel en niet?

Opzet colleges

In het eerste college kijken we terug naar 1918 en 1968. Wat speelde er? Hoe uitte het verzet zich in deze periodes en hoe richtte deze woede zich op de politiek? Hoe reageerde het bestuur en wat heeft het de protestanten uiteindelijk opgebracht? Welke lessen kunnen we uit deze periodes trekken? Het college vindt plaats op maandag 8 oktober en wordt gegeven door historicus Jouke Turpijn. Lees meer over het eerste college.

Het tweede college wil een beter begrip geven van ontevreden burgers en zoomt in op woede vandaag de dag. Waarover zijn burgers boos? Waar komt de verontwaardiging vandaan en welke uitingsvormen kent deze woede? Hoe verhoudt individuele woede zich ten opzichte van die van bewegingen? Het tweede college vindt plaats op maandag 15 oktober en wordt gegeven door socioloog Roy Kemmers. Lees meer over het tweede college.

In het derde college staat het openbaar bestuur centraal. Welke woede komt er op de politiek af en hoe beïnvloedt dit (lokale) politici en bestuurders? Waar liggen de grenzen van wat toelaatbaar is? Hoe moet je reageren op woede en wat werkt in welke situatie? We behandelen voorbeelden uit de praktijk van ervaringsdeskundigen. Het derde college vindt plaats op maandag op 22 oktober en wordt gegeven door antropoloog en politicoloog Nanke Verloo. Lees meer over het derde college.

Het slotcollege op 29 oktober gaat over mogelijke oplossingen. Professor Sarah de Lange (Universiteit van Amsterdam) trekt lessen uit onderzoek en de bundel #WOEST. Hoe komen boze burgers en een weerbaar bestuur bij elkaar? Is woede te voorkomen of te kanaliseren? Lees meer over het vierde en laatste college.

Ieder college wordt gemodereerd door Gerda Bosdriesz (hoofd ProDemos Academie).

Praktische informatie