Huis voor democratie en rechtsstaat

College 4: Onbevreesd openbaar bestuur

Maandag 29 oktober 2018, 20:00 uur - 21:30 uur

Foto Ton Toemen/HH

Dit najaar organiseert ProDemos de nieuwe collegereeks ‘Mijn woede is wet’. Op maandag 29 oktober sluit professor Sarah de Lange de reeks af. Hoe komen boze burgers en openbaar bestuur bij elkaar? Hoe komen we tot een onbevreesd openbaar bestuur?

Woede is een constructieve emotie

De boze burger wordt vaak gezien wordt als een hopeloos geval dat zich van de politiek heeft afgekeerd. Professor Sarah de Lange (Universiteit van Amsterdam) is het daar echter niet mee eens. Volgens haar is de boze burger weliswaar boos op ‘de politiek’, maar is er van afkeren geen sprake. Verontwaardiging is goed, vindt zij, want woede is in essentie een constructieve emotie.

Verontwaardiging van burgers laat namelijk zien waar zij belang aan hechten en waarvoor zij in actie willen komen. En in de democratische rechtsstaat kan verontwaardiging, als het goed is, door bestaande mechanismes, zoals verkiezingen en referenda, worden gekanaliseerd. Ook houden politici in het besluitvormingsproces rekening met de opvattingen van deze burgers.

Er ontstaat echter een probleem als verontwaardigde burgers de grenzen van de democratische rechtsstaat overschrijden. Zij kunnen de openbare orde verstoren en, in extreme gevallen, geweld gebruiken tegen politieke vertegenwoordigers, ambtenaren of medeburgers. Bij deze vormen van verontwaardiging moet de democratische rechtsstaat zich verdedigen en de kernwaarden van de democratie beschermen.

Onbevreesd openbaar bestuur

Maar de woede kan dus ook iets zijn waar de rechtsstaat haar voordeel mee kan doen. Dit vereist dat het openbaar bestuur niet alleen reactief, maar ook proactief opereert. Het openbaar bestuur moet zich juist onbevreesd voorbereiden op de verontwaardiging van burgers en zich tegelijk kwetsbaar en zelfkritisch op te stellen. Een relatie opbouwen met je burgers doe je als (lokale) overheid in goede tijden. Als de vlam in de pan slaat, ben je te laat.

De overheid moet kritisch op zichzelf zijn, maar moet, als de situatie daarom vraagt, ook daadkrachtig kunnen blijven staan voor de kernwaarden van de democratie.

In dit afsluitende college van de reeks ‘Mijn woede is wet’, laat De Lange aan de hand van praktijkvoorbeelden zien welk gedrag bestuurders wel en niet kunnen inzetten om de woede van burgers te kanaliseren.

Sarah de Lange

Dit college wordt gegeven door professor Sarah de Lange. Zij is bijzonder hoogleraar aan de afdeling Politicologie van de Universiteit van Amsterdam. Sinds 2016 is zij houder van de Dr. J.M. Den Uyl-leerstoel aan de Universiteit van Amsterdam.

In het onderzoek van professor De Lange staan politieke partijen en regeringen centraal, met speciale aandacht voor de opkomst van nieuwe politieke issues en partijen, en de gevolgen van deze ontwikkelingen voor Europese democratieën. Begin 2018 verscheen de essaybundel #WOEST. De kracht van verontwaardiging, waarvan De Lange een van de samenstellers was.

Interview

Alvast een voorproefje voor het college? Lees het interview met Sarah de Lange in de nieuwsbrief van ProDemos.

Praktische informatie

  • Wanneer: Maandag 29 oktober, 20.00 tot 21.30 uur (inloop vanaf 19.30 uur)
  • Waar: ProDemos, Hofweg 1, Den Haag
  • Toegang: De toegangskosten zijn € 5,- voor dit college, incl. koffie/thee. Aanmelden kan via ons online reserveringssysteem.

Meer weten over de reeks als geheel? Bekijk dan de overzichtspagina van de collegereeks ‘Mijn woede is wet’.